Stan zapalny to złożona reakcja obronna układu odpornościowego uruchamiana w odpowiedzi na czynniki zagrażające organizmowi, np. uszkodzenia czy infekcje. W ostrej postaci pomaga on je zwalczyć i aktywuje procesy naprawcze, dlatego jest niezbędnym elementem prawidłowej odpowiedzi immunologicznej. Problem pojawia się wtedy, gdy stan zapalny utrzymuje się zbyt długo i przechodzi w formę przewlekłą, która może negatywnie wpływać na funkcjonowanie całego organizmu.
Jak przebiega stan zapalny w organizmie?
Proces zapalny składa się z kilku ściśle powiązanych etapów. Należą do nich:
- faza naczyniowa – dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych i zwiększenia ich przepuszczalności, co umożliwia szybki napływ komórek odpornościowych do miejsca uszkodzenia,
- faza komórkowa – aktywowane są m.in. neutrofile i makrofagi, które usuwają drobnoustroje oraz zniszczone komórki,
- faza naprawcza – organizm odbudowuje uszkodzone tkanki.
W zależności od czasu trwania wyróżnia się stan ostry i przewlekły. Ten pierwszy rozwija się szybko i zwykle ustępuje po usunięciu przyczyny, pełniąc funkcję ochronną oraz naprawczą. Z kolei przewlekły stan zapalny utrzymuje się miesiącami lub latami wskutek długotrwałej aktywacji układu odpornościowego. Taki proces może prowadzić do stopniowego uszkadzania tkanek i zaburzeń funkcjonowania narządów[1].
Jak objawia się stan zapalny?
Podstawowe objawy stanu zapalnego to:
- ból,
- obrzęk,
- zaczerwienienie,
- wzrost temperatury.
Jeśli dolegliwości te ustępują w ciągu 3. miesięcy, to nie wywołują w organizmie długotrwałych skutków i wiążą się wyłącznie z czasowym dyskomfortem, znikającym po wyleczeniu jego przyczyny.
Niestety inaczej jest w przypadku przewlekłego stanu zapalnego, który może uczestniczyć w rozwoju chorób układowych, np. cukrzycy typu 2, miażdżycy czy schorzeń neurodegeneracyjnych. Wpływa również na codzienne funkcjonowanie poprzez m.in.:
- ograniczenie aktywności fizycznej – ból skłania do unikania wysiłku. W efekcie może dochodzić do osłabienia mięśni i pogorszenia wydolności,
- zaburzenia snu – dolegliwości bólowe nasilają się nocą, co sprzyja zmęczeniu, problemom z koncentracją i spadkowi energii w ciągu dnia,
- obniżony nastrój – długotrwały dyskomfort zwiększa ryzyko drażliwości i izolacji społecznej.
Leczenie bólu towarzyszącego stanom zapalnym
W łagodzeniu dolegliwości o charakterze ostrym stosuje się przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które hamują aktywność enzymów COX (cyklooksygenazy). Uczestniczą one w syntezie prostaglandyn – związków odpowiedzialnych za rozwój bólu i reakcji zapalnej. Ograniczenie ich produkcji może prowadzić do zmniejszenia nasilenia odczuwanych objawów.
Przykładem NLPZ jest deksketoprofen, który – oprócz klasycznego mechanizmu działania – wpływa również na przewodnictwo bodźców bólowych w ośrodkowym układzie nerwowym. W ten sposób może ograniczać utrwalanie się bólu i jego przejście w postać przewlekłą. Cechuje go też stosunkowo szybki początek działania, co jest szczególnie ważne w przypadku ostrych dolegliwości bólowych[2].
Stan zapalny jest naturalnym mechanizmem obronnym organizmu, który w swojej ostrej postaci pełni funkcję ochronną i naprawczą. Nie należy jednak go lekceważyć, by nie dopuścić do przejścia w formę przewlekłą. Wczesne rozpoznanie przyczyny dolegliwości oraz odpowiednie postępowanie mogą pomóc ograniczyć ryzyko powikłań i wspierać funkcjonowanie organizmu na co dzień.
[1] Wordliczek, J., Woroń, J., Targońska-Stępniak, B., Tarnacka, B., & Malec-Milewska, M. (2019). Leczenie bólu zapalnego – problem interdyscyplinarny widziany oczami: reumatologa, neurologa, rehabilitanta, specjalisty medycyny bólu i farmakologa klinicznego. Ból, 19(4): 11-26.
[2] Woroń, J. (2020). Dlaczego w bólu ostrym należy rozważyć zastosowanie deksketoprofenu? Forum Medycyny Rodzinnej, 14(2): 51-56.
Artykuł sponsorowany
